Instytucja zachowku (uregulowana w art. 991 i n. Kodeksu cywilnego) ma na celu ochronę interesów majątkowych najbliższej rodziny spadkodawcy w sytuacji, gdy zostali oni pominięci w testamencie lub gdy spadkodawca za życia rozporządził swoim majątkiem w formie darowizn, pozbawiając ich w ten sposób należnego im spadku. Prawo to stanowi gwarancję, że określona część majątku zmarłego trafi do jego najbliższych, niezależnie od jego woli wyrażonej w rozrządzeniach testamentowych.
-
Komu i kiedy przysługuje zachowek?
Roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej tytułem zachowku przysługuje wąskiej grupie osób. Zgodnie z przepisami, prawo to mają wyłącznie:
- zstępni (dzieci,wnuki, prawnuki spadkodawcy),
- małżonek,
- rodzice spadkodawcy.
Osoby te mają prawo do zachowku tylko wtedy, gdy byliby powołani do spadku z ustawy (tzn. gdyby nie było testamentu). Zachowek przysługuje w sytuacji, gdy uprawniony nie otrzymał należnej mu części majątku w postaci powołania do spadku, zapisu, zapisu windykacyjnego ani w postaci darowizny uczynionej przez spadkodawcę za jego życia.
-
Kto nie ma prawa do zachowku?
Nawet jeśli osoba należy do wyżej wymienionego kręgu najbliższej rodziny, roszczenie o zachowek nie będzie jej przysługiwać, jeżeli:
- została skutecznie wydziedziczona przez spadkodawcę w testamencie,
- odrzuciła spadek po zmarłym,
- zrzekła się dziedziczenia w drodze umowy notarialnej ze spadkodawcą,
- została uznana przez sąd za niegodną dziedziczenia,
- występuje jako małżonek,wobec którego spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.
-
Jak ustala się wysokość zachowku?
Wysokość zachowku jest ściśle określona w Kodeksie cywilnym i zależy od wieku oraz stanu zdrowia osoby uprawnionej.
Zasada ogólna: Zasadniczo zachowek wynosi połowę (1/2) wartości udziału spadkowego, który przypadałby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym.
Wyjątki (podwyższony zachowek): Jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli uprawniony zstępny (np. dziecko) jest małoletni w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), zachowek wynosi dwie trzecie (2/3) wartości tego udziału.
-
Obliczanie substratu zachowku
Aby wyliczyć konkretną kwotę zachowku, należy ustalić tzw. substrat zachowku. W tym celu oblicza się czystą wartość majątku spadkowego (aktywa pomniejszone o długi spadkowe), a następnie dolicza się do niej wartość darowizn oraz zapisów windykacyjnych dokonanych przez zmarłego (z pewnymi wyjątkami ustawowymi, m.in. drobnymi darowiznami zwyczajowo przyjętymi). Ustalony w ten sposób substrat mnoży się przez ułamek stanowiący udział spadkowy danej osoby, a następnie przez ułamek należnego jej zachowku (1/2 lub 2/3).
Należy pamiętać, że roszczenie o zachowek ulega przedawnieniu. Termin wynosi 5 lat od ogłoszenia testamentu lub – w przypadku roszczeń z tytułu darowizn i zapisów windykacyjnych – 5 lat od otwarcia spadku.
W przypadku wątpliwości co do tego, czy przysługuje Państwu roszczenie o zachowek lub w celu wyliczenia jego dokładnej wysokości, zachęcamy do bezpośredniego kontaktu z naszą kancelarią w celu umówienia konsultacji prawnej.